Đăng Ký Bản Quyền Tác Phẩm: Các Loại Hình Được Bảo Hộ & Cách Đăng Ký

Đăng ký bản quyền tác phẩm là cách ghi nhận thông tin về tác giả, chủ sở hữu và tác phẩm tại cơ quan có thẩm quyền. Vậy những loại hình tác phẩm nào được bảo hộ và thủ tục đăng ký thực hiện ra sao? Bài viết dưới đây, VCD tổng hợp các thông tin quan trọng từ hồ sơ, thủ tục đến mức phí đăng ký quyền tác giả.

1. Tác phẩm là gì trong pháp luật bản quyền?

Trước khi thực hiện đăng ký bản quyền tác phẩm, cần xác định tác phẩm có thuộc đối tượng được pháp luật bảo hộ quyền tác giả hay không.

a. Khái niệm tác phẩm

Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học, được thể hiện dưới một hình thức nhất định. Quy định này là cơ sở để xác định phạm vi các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Điều quan trọng cần lưu ý là pháp luật bảo hộ hình thức thể hiện của tác phẩm, không bảo hộ ý tưởng thuần túy. Vì vậy, một ý tưởng chỉ được bảo hộ khi đã được thể hiện thành tác phẩm đáp ứng điều kiện theo luật.

b. Điều kiện được bảo hộ

Về nguyên tắc, quyền tác giả phát sinh từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc tác phẩm đã công bố hay đăng ký hay chưa.

Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được bảo hộ kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định. Do đó, đăng ký bản quyền tác phẩm không phải điều kiện bắt buộc để phát sinh quyền tác giả nhưng giúp tạo căn cứ đăng ký quyền khi cần thiết.

2. Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

Luật Sở hữu trí tuệ quy định nhiều nhóm tác phẩm khác nhau, bao phủ từ tác phẩm viết, âm nhạc đến phần mềm, nhiếp ảnh, điện ảnh và mỹ thuật ứng dụng.

a. Tác phẩm văn học, khoa học

Nhóm tác phẩm thể hiện bằng chữ viết hoặc ký tự khác gồm nhiều dạng quen thuộc như tiểu thuyết, truyện, thơ, kịch bản, công trình nghiên cứu, bài viết, sách giáo khoa và giáo trình.

Ngoài ra, bài giảng, bài phát biểu, tác phẩm báo chí cũng thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ khi đáp ứng điều kiện luật định. Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về phạm vi của các loại hình này.

b. Nghệ thuật, âm nhạc, phần mềm…

Bên cạnh tác phẩm viết, pháp luật còn bảo hộ nhiều loại hình tác phẩm khác, gồm:

• Tác phẩm âm nhạc.
• Tác phẩm sân khấu.
• Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự.
• Tác phẩm mỹ thuật.
• Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng.
• Tác phẩm nhiếp ảnh.
• Tác phẩm kiến trúc.
• Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, công trình khoa học.
• Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.

Nghị định 17/2023/NĐ-CP cũng giải thích cụ thể đặc điểm của từng nhóm, chẳng hạn tác phẩm âm nhạc được thể hiện bằng nhạc nốt hoặc ký tự âm nhạc; tác phẩm mỹ thuật có thể được thể hiện bằng đường nét, màu sắc, hình khối và bố cục.

3. Đối tượng không được bảo hộ bản quyền

Không phải mọi nội dung được sáng tạo hoặc thể hiện dưới dạng văn bản, hình ảnh đều tự động được bảo hộ. Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định những đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.

a. Ý tưởng, tin tức thời sự

Trước hết, ý tưởng, nguyên lý, phương pháp hoạt động hoặc khái niệm không được bảo hộ quyền tác giả dưới dạng tác phẩm. Tuy nhiên, cách thể hiện cụ thể của những nội dung này có thể được bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện đối với một loại hình tác phẩm.

Đối với tin tức thời sự thuần túy đưa tin, pháp luật không bảo hộ quyền tác giả. Tuy nhiên, tác phẩm báo chí có nội dung độc lập, cấu tạo hoàn chỉnh vẫn thuộc đối tượng được bảo hộ theo quy định.

b. Văn bản pháp luật

Một số văn bản pháp luật, văn bản hành chính và các nội dung thuộc trường hợp loại trừ theo luật cũng không được bảo hộ quyền tác giả. Do đó, trước khi đăng ký bản quyền tác phẩm, người sáng tạo nên xác định rõ nội dung cần bảo hộ là tác phẩm hay chỉ là thông tin, ý tưởng hoặc nội dung thuộc nhóm không được bảo hộ.

4. Hồ sơ & thủ tục đăng ký bản quyền tác phẩm

Sau khi xác định tác phẩm thuộc phạm vi bảo hộ, người có nhu cầu có thể chuẩn bị hồ sơ đăng ký để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.

a. Thành phần hồ sơ

Về cơ bản, hồ sơ đăng ký bản quyền tác phẩm gồm tờ khai đăng ký quyền tác giả và hai bản sao tác phẩm. Tùy trường hợp, hồ sơ có thể cần thêm giấy ủy quyền, tài liệu chứng minh quyền sở hữu hoặc các giấy tờ liên quan khác.

Theo Điều 39 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, hồ sơ còn có thể bao gồm tài liệu chứng minh tư cách chủ sở hữu, hợp đồng chuyển giao, hợp đồng thuê sáng tạo, tài liệu thừa kế hoặc giấy tờ khác tùy căn cứ xác lập quyền.

b. Các bước thực hiện

Quy trình đăng ký có thể khái quát qua các bước chính sau:

• Bước 1: Xác định loại hình tác phẩm và mẫu tờ khai phù hợp.
• Bước 2: Chuẩn bị tờ khai, bản sao tác phẩm và giấy tờ liên quan.
• Bước 3: Kiểm tra sự thống nhất của thông tin về tác giả, chủ sở hữu và tác phẩm.
• Bước 4: Nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính hoặc theo phương thức trực tuyến tại cơ quan có thẩm quyền.
• Bước 5: Theo dõi quá trình xử lý và nhận Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả nếu hồ sơ đáp ứng điều kiện.

Việc xác định đúng loại hình ngay từ đầu giúp người đăng ký lựa chọn đúng mẫu tờ khai và chuẩn bị bản sao tác phẩm phù hợp.

5. Chi phí đăng ký theo loại tác phẩm

a. Bảng lệ phí

Mức phí đăng ký bản quyền tác phẩm được xác định theo loại hình tác phẩm, vì vậy chi phí nhà nước không giống nhau giữa sách, âm nhạc, phần mềm hay tác phẩm điện ảnh.

Mức trên là phí đăng ký theo quy định của Nhà nước. Trường hợp sử dụng dịch vụ hỗ trợ đăng ký, người nộp có thể phát sinh thêm phí dịch vụ tùy đơn vị và phạm vi công việc.

b. Phí dịch vụ

Phí dịch vụ không phải là khoản phí cố định theo loại tác phẩm mà phụ thuộc vào đơn vị cung cấp và nội dung hỗ trợ. Thông thường, dịch vụ có thể bao gồm tư vấn loại hình, chuẩn bị hồ sơ, rà soát giấy tờ và hỗ trợ nộp hồ sơ.

Vì vậy, khi sử dụng dịch vụ đăng ký bản quyền tác phẩm, người nộp nên xác nhận rõ phí nhà nước, phí dịch vụ và các khoản phát sinh nếu có trước khi thực hiện.

6. Câu hỏi thường gặp

a. Chọn loại hình khi đăng ký bản quyền tác phẩm

Việc chọn loại hình phụ thuộc vào bản chất và hình thức thể hiện của tác phẩm, không chỉ dựa vào tên gọi mà tác giả sử dụng. Chẳng hạn, sách hoặc bài viết thường được đăng ký theo nhóm tác phẩm thể hiện bằng chữ viết; bài hát thuộc tác phẩm âm nhạc; phần mềm thuộc chương trình máy tính; logo có thể thuộc tác phẩm mỹ thuật ứng dụng nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ. Nếu một sản phẩm có nhiều thành phần sáng tạo khác nhau, cần xác định cụ thể đối tượng nào đang được yêu cầu bảo hộ để lựa chọn hồ sơ phù hợp.

b. Tác phẩm chưa công bố có đăng ký được không?

Tác phẩm chưa công bố vẫn có thể đăng ký nếu đã được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định. Việc công bố không phải điều kiện bắt buộc để quyền tác giả phát sinh. Khi kê khai hồ sơ, người đăng ký cần cung cấp thông tin về tình trạng công bố của tác phẩm theo mẫu tờ khai tương ứng.

Đăng ký bản quyền tác phẩm áp dụng cho nhiều loại hình như tác phẩm văn học, khoa học, âm nhạc, nhiếp ảnh, mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng, điện ảnh, kiến trúc và chương trình máy tính. Việc xác định đúng loại hình ngay từ đầu giúp người đăng ký lựa chọn mẫu tờ khai và chuẩn bị hồ sơ phù hợp. Nếu bạn chưa rõ tác phẩm của mình thuộc loại hình nào, cần chuẩn bị giấy tờ gì hoặc thực hiện thủ tục ra sao, VCD có thể hỗ trợ tư vấn làm hồ sơ đăng ký bản quyền tác phẩm.