Chuyển đến nội dung chính

Quyền Liên Quan Đến Bản Quyền Là Gì? Đối Tượng & Cách Đăng Ký

Quyền liên quan đến bản quyền là gì, những đối tượng nào được bảo hộ và thủ tục đăng ký ra sao? Bài viết dưới đây, VCD sẽ giải thích khái niệm, phạm vi và thời hạn bảo hộ, hồ sơ, quy trình thực hiện cùng chi phí đăng ký quyền liên quan theo quy định pháp luật Việt Nam.

1. Quyền liên quan đến bản quyền là gì? Khác so với quyền tác giả như thế nào?

Để hiểu rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm, cần xem xét quyền tác giả và quyền liên quan đến bản quyền trên các phương diện như đối tượng bảo hộ, chủ thể sở hữu và căn cứ phát sinh quyền.

a. Khái niệm quyền liên quan

Quyền liên quan đến bản quyền là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

Theo khoản 3 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền liên quan được bảo hộ nhằm ghi nhận và bảo vệ lợi ích hợp pháp của những chủ thể tham gia biểu diễn, sản xuất bản ghi hoặc truyền tải chương trình đến công chúng.

Ví dụ, một ca sĩ thể hiện ca khúc, một đơn vị thu âm sản xuất bản ghi âm và một đài truyền hình phát sóng chương trình đều có thể phát sinh quyền liên quan nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ.

b. Phân biệt với quyền tác giả

Quyền tác giả và quyền liên quan đến bản quyền có mối quan hệ chặt chẽ nhưng bảo vệ những đối tượng khác nhau.

Tiêu chí Quyền tác giả Quyền liên quan
Đối tượng Tác phẩm văn học, nghệ thuật. khoa học Cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng và đối tượng liên quan theo luật
Chủ thể điển hình Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả Người biểu diễn, nhà sản xuất, tổ chức phát sóng
Ví dụ Quyền đối với lời và giai điệu của ca khúc Quyền đối với phần trình diễn hoặc bản ghi âm ca khúc
Căn cứ bảo hộ Tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định Đối tượng thuộc phạm vi bảo hộ và đáp ứng điều kiện luật nhất định

Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký. Quyền liên quan cũng phát sinh theo cơ chế bảo hộ của pháp luật khi đối tượng đáp ứng điều kiện tương ứng.

Vì vậy, đăng ký là cách ghi nhận quyền và tạo thêm chứng cứ pháp lý, không phải điều kiện bắt buộc để quyền được phát sinh.

2. Đối tượng nào được bảo hộ quyền liên quan?

Quyền liên quan đến bản quyền được pháp luật bảo hộ đối với những chủ thể và đối tượng cụ thể, tùy thuộc vào hoạt động biểu diễn, sản xuất bản ghi hoặc phát sóng. Cụ thể, Điều 17 Luật Sở hữu trí tuệ quy định các đối tượng được bảo hộ như sau:

a. Người biểu diễn

Người biểu diễn là những người trực tiếp thể hiện tác phẩm như ca sĩ, nhạc công, diễn viên, người đọc hoặc người ngâm thơ và những chủ thể biểu diễn khác theo quy định pháp luật. Quyền liên quan có thể bảo vệ phần trình diễn của họ, chẳng hạn phần thể hiện một ca khúc trong buổi hòa nhạc hoặc phần diễn xuất được ghi hình trong một chương trình.

Tuy nhiên, cần phân biệt quyền của người biểu diễn với quyền của tác giả sáng tác tác phẩm được trình bày. Việc sở hữu bản ghi cũng không mặc nhiên đồng nghĩa với việc sở hữu toàn bộ quyền đối với ca khúc.

b. Nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình là tổ chức hoặc cá nhân định hình lần đầu âm thanh, hình ảnh của cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác theo quy định pháp luật.

Ví dụ: Đơn vị đầu tư và tổ chức sản xuất bản ghi âm một album hoặc bản ghi hình một chương trình biểu diễn có thể là chủ thể quyền liên quan đối với bản ghi do mình sản xuất.

Tổ chức phát sóng là chủ thể thực hiện việc phát sóng theo quy định, có thể là đài phát thanh, đài truyền hình hoặc tổ chức có hoạt động phát sóng phù hợp với pháp luật.

Điều 17 còn quy định về tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa. Do đó, phạm vi bảo hộ không chỉ giới hạn ở ca sĩ hay nhà sản xuất âm nhạc mà còn bao gồm các đối tượng khác được luật xác định.

3. Nội dung & thời hạn bảo hộ quyền liên quan

Phạm vi bảo hộ quyền liên quan đến bản quyền được xác định dựa trên quyền của từng chủ thể và thời hạn luật định. Việc nắm rõ các quy định này giúp cá nhân, tổ chức chủ động bảo vệ quyền lợi khi khai thác hoặc cho phép người khác sử dụng đối tượng được bảo hộ.

a. Các quyền được bảo hộ

Điều 29, Điều 30 và Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ quy định các quyền tương ứng của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng.

  • Đối với người biểu diễn: Có các quyền nhân thân và quyền tài sản theo phạm vi luật định, bao gồm quyền được giới thiệu tên khi biểu diễn, phát hành bản ghi và quyền cho phép hoặc ngăn cấm một số hành vi khai thác cuộc biểu diễn.
  • Đối với nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình: Có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép thực hiện các hành vi như sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi và phân phối bản ghi đến công chúng theo quy định.
  • Đối với tổ chức phát sóng: Có quyền độc quyền phát sóng, tái phát sóng, định hình và sao chép bản định hình chương trình phát sóng trong phạm vi luật quy định.

Việc sử dụng cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng cần được xem xét theo đúng loại quyền, chủ thể nắm giữ quyền và trường hợp sử dụng cụ thể. Không phải mọi hành vi sử dụng đều cần xin phép trong mọi trường hợp, bởi pháp luật có quy định về những trường hợp ngoại lệ và giới hạn quyền.

b. Thời hạn bảo hộ

Theo Điều 34 Luật Sở hữu trí tuệ, thời hạn bảo hộ quyền liên quan đến bản quyền được xác định tùy theo đối tượng:

  • Cuộc biểu diễn: 50 năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình.
  • Bản ghi âm, ghi hình: 50 năm tính từ năm tiếp theo năm công bố; nếu bản ghi chưa được công bố trong thời hạn 50 năm kể từ năm định hình thì thời hạn được tính từ năm tiếp theo năm định hình.
  • Chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa: 50 năm tính từ năm tiếp theo năm chương trình phát sóng được thực hiện.

Thời hạn cụ thể cần được xác định căn cứ vào loại đối tượng và các mốc thời gian tương ứng theo luật. Hết thời hạn bảo hộ cũng không đồng nghĩa mọi quyền đối với tác phẩm gốc hoặc các đối tượng khác liên quan đều đồng thời chấm dứt.

4. Hồ sơ & thủ tục đăng ký quyền liên quan

Đăng ký quyền liên quan đến bản quyền giúp chủ thể có giấy chứng nhận do cơ quan có thẩm quyền cấp, hỗ trợ việc chứng minh quyền sở hữu khi phát sinh tranh chấp. Thủ tục cần thực hiện theo quy định hiện hành.

a. Thành phần hồ sơ

Theo quy định về đăng ký quyền liên quan đến bản quyền, hồ sơ cơ bản gồm:

  • Tờ khai đăng ký quyền liên quan: Sử dụng mẫu theo quy định hiện hành, trong đó nêu thông tin chủ thể đăng ký, đối tượng đăng ký và các nội dung liên quan.
  • Hai bản sao bản định hình đối tượng đăng ký: Có thể là bản định hình cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc chương trình phát sóng tương ứng.
  • Giấy ủy quyền: Nếu người nộp hồ sơ là người được ủy quyền.
  • Tài liệu chứng minh quyền nộp hồ sơ: Áp dụng khi người đăng ký thụ hưởng quyền từ người khác thông qua thừa kế, chuyển giao hoặc kế thừa.
  • Văn bản đồng ý của các đồng chủ sở hữu: Nếu quyền liên quan thuộc sở hữu chung.

Các giấy tờ liên quan đến ủy quyền, thừa kế, chuyển giao, kế thừa và đồng sở hữu cần được chuẩn bị phù hợp với quy định về hình thức và ngôn ngữ. Nếu tài liệu được lập bằng tiếng nước ngoài, cần kiểm tra yêu cầu dịch sang tiếng Việt và các yêu cầu khác đối với hồ sơ cụ thể.

b. Các bước & nơi nộp

Quy trình đăng ký quyền liên quan đến bản quyền có thể thực hiện theo các bước sau:

  • Bước 1: Xác định đối tượng và chủ thể đăng ký. Làm rõ hồ sơ đăng ký cho cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình hay chương trình phát sóng; đồng thời xác định ai là người có quyền đăng ký.
  • Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ. Hoàn thiện tờ khai, bản định hình đối tượng đăng ký và giấy tờ chứng minh quyền, giấy ủy quyền hoặc văn bản đồng sở hữu nếu thuộc trường hợp cần cung cấp.
  • Bước 3: Nộp hồ sơ. Nộp tại Cục Bản quyền tác giả hoặc thực hiện theo phương thức tiếp nhận hồ sơ được cơ quan có thẩm quyền công bố tại thời điểm đăng ký.
  • Bước 4: Theo dõi và bổ sung hồ sơ nếu cần. Kiểm tra yêu cầu của cơ quan tiếp nhận, hoàn thiện giấy tờ khi được đề nghị và thực hiện nghĩa vụ nộp phí theo quy định.
  • Bước 5: Nhận kết quả. Theo Điều 52 Luật Sở hữu trí tuệ, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan hoặc thông báo bằng văn bản nếu từ chối cấp.

Thời gian thực tế có thể kéo dài hơn nếu hồ sơ chưa hợp lệ hoặc cần bổ sung, chỉnh sửa. Người đăng ký nên kiểm tra hướng dẫn thủ tục mới nhất của Cục Bản quyền tác giả trước khi nộp.

5. Chi phí đăng ký quyền liên quan

Chi phí đăng ký quyền liên quan đến bản quyền phụ thuộc vào đối tượng đăng ký và các dịch vụ hỗ trợ mà người nộp hồ sơ lựa chọn. Trong đó, cần phân biệt khoản phí nộp theo quy định của Nhà nước với chi phí thuê đơn vị tư vấn, đại diện thực hiện thủ tục.

a. Lệ phí theo đối tượng

Theo Điều 4 Thông tư 211/2016/TT-BTC, mức phí đăng ký quyền liên quan được quy định như sau:

Đối tượng đăng ký Mức phí
Cuộc biểu diễn được định hình trên bản ghi âm 200.000 VNĐ
Cuộc biểu diễn được định hình trên bản ghi hình 300.000 VNĐ
Cuộc biểu diễn được định hình trên chương trình phát sóng 500.000 VNĐ
Bản ghi âm 200.000 VNĐ
Bản ghi hình 300.000 VNĐ
Chương trình phát sóng 500.000 VNĐ

Mức phí trên là phí đăng ký cấp giấy chứng nhận lần đầu theo văn bản được dẫn chiếu. Trường hợp xin cấp lại, Thông tư quy định mức thu bằng 50% mức thu lần đầu. Khi chuẩn bị hồ sơ, nên kiểm tra tình trạng hiệu lực của văn bản và hướng dẫn thu phí tại thời điểm nộp.

b. Phí dịch vụ

Ngoài khoản phí nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thể sử dụng dịch vụ hỗ trợ đăng ký để được tư vấn xác định đối tượng, rà soát hồ sơ, chuẩn bị giấy tờ và theo dõi quá trình xử lý.

Phí dịch vụ không phải mức phí cố định do Thông tư 211/2016/TT-BTC quy định mà phụ thuộc vào đơn vị cung cấp và phạm vi công việc. Trước khi sử dụng dịch vụ, nên yêu cầu báo giá rõ ràng, xác định các khoản đã bao gồm và trách nhiệm hỗ trợ nếu hồ sơ cần sửa đổi, bổ sung.

6. Câu hỏi thường gặp

a. Ca sĩ có cần đăng ký quyền liên quan cho bài hát mình biểu diễn không?

Pháp luật không bắt buộc phải đăng ký mới được hưởng quyền liên quan. Tuy nhiên, ca sĩ có thể cân nhắc đăng ký đối với cuộc biểu diễn đã được định hình để tăng cơ sở chứng minh quyền khi cần. Quyền đối với phần trình diễn cần được phân biệt với quyền tác giả đối với ca khúc.

b. Nhà sản xuất âm nhạc đăng ký quyền liên quan như thế nào?

Nhà sản xuất cần xác định đối tượng đăng ký là bản ghi âm, bản ghi hình hay cuộc biểu diễn được định hình trên bản ghi. Sau đó, chuẩn bị tờ khai, bản định hình và giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền nộp hồ sơ trước khi nộp tại cơ quan có thẩm quyền.

Quyền liên quan đến bản quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng đối với các đối tượng thuộc phạm vi luật định. Nếu bạn đang cần tìm hiểu thêm về đăng ký bản quyền âm nhạc, bản quyền video hoặc bảo hộ nội dung trên nền tảng số, liên hệ ngay VCD để được lựa chọn phương án bảo hộ phù hợp với đối tượng và nhu cầu khai thác.